I Bóg dał nam Maślonę! Pawła Maślonę!

Zamiast wstępu

Było nieme kino, był Hollywood. Było i mierne kino: kino burzy i naporu, kino buntu, kino moralnego wzmożenia i niepokoju, kino letnie, kino sprzedajne, kino festiwalowe.

I wtedy Pan Bóg się zeźlił. Zmarszczył brwi w gniewie, tupnął nogą, zniecierpliwiony własną opieszałością w kreacji świata, wyciągnął sprawczą dłoń, wystrzelił boskim piorunem i zesłał nam na ziemię Maślonę! Pawła Maślonę!

Recenzja

Nowy serial „Lalka”, który zadebiutował 16 września na Netflixie, to przerażająco piękny obraz schyłkowego świata zdemoralizowanej, próżniaczej, rozpitej i zepsutej do szpiku kości polskiej arystokracji. W tle — Polska pod rosyjskim zaborem i piękna Warszawa, której już nie ma.

Warszawa pełna krynolin i parasolek, kamizel, fraków i surdutów, cylindrów oraz pędzących arabskich rumaków. Świat, który gna ku zagładzie — być może oczyszczającej zagładzie ludzi podłych i małych, pyszniących się srebrnymi zastawami, z których jadali królowie. Tyle że dzisiaj nie mają już czego położyć na tych talerzach ani czego nalać do kielichów z pięknie zdobionych kryształowych karaf w srebrnych koszulach. Idą więc do Żyda i oddają te rodowe srebra pod zastaw, aby pędzić swoje pasożytnicze żywoty kosztem wierzycieli.

Ich wypomadowane brody i wąsy, ich arystokratyczne twarze, nabrzmiałe od alkoholu i morfiny, są karykaturą skarlałej świetności. Duma z pochodzenia podszyta jest strachem o materialne jutro. Szyderstwa, śmiech i pogarda, którą okazują klasom niższym, maskują lęk oraz nieudolność w prowadzeniu interesów, do których nie mają ani talentu, ani ochoty.

Taki właśnie świat przedstawiają twórcy netflixowej „Lalki”. Być może niezgodny z literackim pierwowzorem lub duchem powieści Prusa; dla mnie jest jednak celną, wnikliwą analizą choroby, raka, który toczy Polskę pod rosyjskim zaborem u schyłku XIX wieku.

Mój zachwyt nad serialem Pawła Maślony podsycają aktorzy, scenografowie, statyści, autor zdjęć, montażyści oraz twórcy obrazów dawnej Warszawy — z Pałacem Saskim w tle i Powiślem jakby żywcem wyjętym z obrazów Chełmońskiego. Całość nie sprawia wrażenia artystycznego ubóstwa. Wręcz przeciwnie: widać włożone w nią, dobrze wydane pieniądze Netflixa, który w moich oczach wyrasta na Hollywood większe, wspanialsze, bogatsze i o niebo lepsze.

Każdy aktor tego przepięknego — nie boję się tego powiedzieć — w sensie estetycznym serialu; każdy guzik, haftka i bucik, pończoszka, fałda sukni i zmarszczka na firanach; obrus, haftowana poszewka na poduszkę, falbanka damskiej parasolki, wstążka na kapelutku, wzorzysta męska kamizela, zawiązany pod brodą krawat lub mucha; każdy loczek utrefiony na kobiecych, męskich i dziecinnych głowach — wszystko to krzyczy: „Kochaj nas! Zapisz nas w wiecznej pamięci! Nie pozwól o nas zapomnieć, gdyż żyjemy tylko dzięki pamięci kolejnych pokoleń”.

Netflixowa „Lalka” ma dla mnie twarz pięknej i okrutnej Izabeli Łęckiej, rodzącej się sufrażystki. Ma twarz Zofii — lekarki ze slumsów — i starej Żydówki z koszem pomarańczy, jakby zeszła z obrazu Gierymskiego „Żydówka z pomarańczami”.

„Lalka” to Warszawa, która jednej nocy umizga się do Paryża i oddaje tęsknej miłości, innej zaś wskakuje do plugawego łoża carskiego okupanta w zamian za akwedukty i kanalizację — świadectwa rozsądku i postępu. Taką prostytucję wybaczam ci, Warszawo. Mój ty Paryżu nieszczęsny i cudzołożnico Moskwy.

„Lalka” (Netflix, 2026): twórcy i obsada

Twórcy i ekipa

Aktorzy i role

Pozostali aktorzy wymienieni w bazie Filmwebu bez przypisanych ról: Wojciech Melzer, Daniel Tomczyk, Rafał Żabiński, Adrianna Sygut, Wojciech Dmochowski, Anna Wolfinger, Marcin Piejaś, Jan Tuźnik, Suzanne Lasota, Paweł Rusinowski, Aleksander Nowosielski, Rafał Więcławski, Katarzyna Górska, Adrian Pikała, Tomasz Pogoń i Patryk Ołdziejewski.

Źródła metryki: Netflix — informacje o serialu, Filmweb — obsada, Filmweb — twórcy.